|
|
organy.art.pl » Słownik »Słownik terminów organowych
 | - zdjęcie, otwiera się w nowym oknie | |  | - dźwięk w formacie mp3
|
| Pedał, Pedal, Klawiatura pedałowa, Klawiatura nożna, Klawiatura deptana | |
| Klawiatura nozna w organach, wprowadzona do tego instrumentu na początku XIV wieku, najprawdopodobniej przez L.v.Vaelbokego. Z reguły obejmuje najniższe rejestry organowe. |
| Fletowy głos 2', czasami skonstruowany przy użyciu piszczałek przedętych. |
| Piszczałka | |
| Podstawowa jednostka brzmieniowa w organach, wytwarzająca pojedynczy dźwięk o określonej barwie i wysokości dźwięku. |
| Pleno | |
(z łac.: pełne brzmienie) Umowna nazwa specyficznego brzmienia instrumentu uzyskanego przez jednoczesne włączenie znacznej ilości głosów. Dynamicznie odpowiadają mu wartości od f do fff. Barwa organowego pleno jest charakterystyczna dla instrumentów i muzyki określonych epok, tak więc mówi się o pleno barokowym, pleno romantycznym, czy umownie o małym pleno. Francuskie pleno barokowe bywa określane terminem: plein jeu; niemieckie pleno romantyczne terminem: Volles Werk. Specyficznym rodzajem pleno jest też tutti. Często organy wyposażone są w odpowiedni register umożliwiający włączenie pleno charakterystycznego dla stylistyki konkretnego instrumentu.
[JRz] |
| Otwarty głos fletowy o neutralnej barwie dźwięku. |
| Pozytyw, Positiv, Brustwerk | |
Nazwa sekcji kontrastującej dynamicznie i brzmieniowo z Hauptwerkiem zwykle obsługiwanej przy pomocy manuału II (lub I jeśli głównym jest manuał II). W okresie baroku był zwykle budowany w balustradzie chóru w odzielnej szafie (tzw. Reuckpositiv - tj. znajdujący się z tyłu za organistą, gdy ten siedzi przodem do prospektu). W okresie romantyzmu sekcja pozytywu była zwykle połączeniem koncepcji brzmieniowej barokowego pozytywu i Schwellwerku, często budowana w oddzielnej szafie ekspresyjnej). Szczególnym rodzajem sekcji o brzmieniu pozytywowym jest Brustwerk umieszczony nad stołem gry w centralnej części prospektu - zwykle w oddzielnej szafce, którą można otworzyć i zamknąć uzyskując dodatkowe efekty dynamiczne.
[JRz] |
| Prestanst, Praestant | |
| Głos organowy pryncypałowy umieszczony w prospekcie organów (od łacińskiego praestans - stojący z przodu). Nazwy tej używa się także we francuskim budownictwie organowym na określenie pryncypału 4', znajdującego się w środku instrumentu. W tym przypadku nazwa określa głos, który jest strojony w pierwszej kolejności i służy jako wzorzec do strojenia kolejnych głosów w sekcji. |
| Progresja harmoniczna, Progressio harmonica | |
| Nierepetujący głos kilkuchórowy, najczęściej złożony z chórów oktawowych i kwintowych o wzrasatającej ilości chórów w górę skali. Progresja zazwyczaj jest słabsza od mikstury. |
| Jakakolwiek nieruchoma część mechanizmu, której zadaniem jest ograniczenie niepożądanych ruchów bocznych elementu ruchomego np. zasuwy, klawisza, klapy. |
| Nieruchomy element ograniczający boczne ruchy zasuwy. |
| Pryncypał, Prinzipal, Montre, Diapason | |
| Najważniejszy głos organowy, piszczałki tego głosu najczęsciej budowane są z metalu, rzadziej z drewna. Piszczałki posiadają kształt cylindryczny. Pryncypał budowany jest we wszystkich wersjach alikwotowych, w zakresie od 32' do 1'. Piszczałki pryncypałowe wchodzą także w skład mikstur. Istnieje wiele odmian brzmieniowych pryncypału, np. pryncypał fletowy, skrzypcowy itp. |
| Część wiatrownicy tonowej. Poprzeczna kancela, nad którą ustawione są piszczałki tego samego tonu przegroda. |
| Przegroda, Tama, Przegródka, Kancela | |
| Część wiatrownicy zasilająca sprężonym powietrzem piszczałki tego samego tonu występujące w różnych rejestrach (w wiatrownicy tonowej - układ poprzeczny przegród) lub piszczałki różnych tonów tego samego rejestru (w wiatrownicy rejestrowej - układ podłużny przegród; w odniesieniu do tego typu wiatrownicy określenie to jest raczej rzadko spotykane, częściej używa się nazwy komora rejestrowa, kanał rejestrowy). Przegrodami nazywane bywają nie tylko wolne przestrzenie (kancele) wypełniane powietrzem, ale również same drewniane przegródki, które dzielą wiatrownicę na poprzeczne lub podłużne kancele. |
| Pudło ekspresyjne, Szafa ekspresyjna, Żaluzja, Echo, Nabrzmiewacz | |
| Drewniana skrzynia, w której umieszczone są piszczałki danej sekcji z jedną ścianą zbudowaną z szerokich listew obracających się wokół osi pionowej. Kąt ustawienia listew decyduje o stopniu słyszalności dźwięku piszczałek umieszczonych wewnątrz skrzyni. |
| Puzon, Posaune | |
| Głos językowy kryjący, umieszczony w pedale, należy do grupy trąbkowej. Przeważnie wystepuje w wersji 16' lub 32'. Roztrąby wykonywane są z drewna lub z metalu. |
|
|
|
|